หายนะ TH Sarabun IT๙ เมื่อฟอนต์หลอกตา พาข้อมูลราชการพังยับ

กระแสถกเถียงเรื่องการใช้เลขไทยในงานเอกสารกลับมาร้อนแรงอีกครั้ง หลังมีผู้ใช้ ปายอ๊อป บน X ขุดเอกสารมติ ครม. ปี 2543 มาเปิดเผยว่า ทางการแค่ "ส่งเสริม" แต่หน่วยงานส่วนใหญ่กลับตีความว่า "บังคับใช้" จนนำไปสู่การพึ่งพาฟอนต์โมดิฟายด์นอกระบบอย่าง "TH Sarabun IT๙" เพื่อแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ทั้งที่ฟอนต์นี้เข้าข่ายละเมิดลิขสิทธิ์ และวางยาทำลายข้อมูลดิจิทัลในระยะยาวแบบกู่ไม่กลับ

ราชการไทยไม่ได้ “บังคับ” ให้ใช้เลขไทยในหนังสือทุกฉบับอะ แค่ “ส่งเสริม” เท่านั้น เพราะบางจุดมันไม่ควรใช้เลขไทย เข้าใจได้ แต่หน่วยงานหลายที่ดันดัดจริตใช้มันทุกจุด

แถมยังมีคนคิดฟอนต์เถื่อนอย่าง THsarabunIT๙ ขึ้นมาอีก ยิ่งทำให้ความมั่วในการใช้เลขไทยแพร่ไปเป็นวงกว้างเกินจะควบคุม https://t.co/4CETtbVGv2 pic.twitter.com/zeeKPqshj6

— ปายอ๊อป (@Kuuga_Freedom) September 29, 2026

ความเข้าใจผิดระดับชาติ ส่งเสริม ไม่เท่ากับ บังคับ#

จุดเริ่มต้นของเรื่องนี้เกิดจากการตีความหนังสือเวียนสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีผิดพลาด เจตนารมณ์ดั้งเดิมระบุไว้ชัดเจนว่าให้หน่วยงานรัฐสนับสนุนและส่งเสริมการใช้เลขไทยเพื่อการอนุรักษ์ แต่ในทางปฏิบัติ หัวหน้างานและผู้ตรวจเอกสารกลับตีความว่าต้องเป็นเลขไทยทุกกระเบียดนิ้ว 100%

เมื่อคนพิมพ์งานหน้างานเหนื่อยกับการต้องคอยกด Shift สลับพิมพ์เลขไทยตลอดทั้งวัน จึงเกิดทางลัดด้วยการสร้างฟอนต์ดัดแปลงอย่าง TH Sarabun IT๙ ขึ้นมา เพื่อให้พิมพ์ตัวเลขแถวบนของคีย์บอร์ดตามปกติ แต่หน้าจอดันวาดออกมาเป็นรูปเลขไทยให้เสร็จสรรพ

ทำไมถึงเรียกว่าฟอนต์เถื่อน และผิดลิขสิทธิ์อย่างไร#

หลายคนคิดว่าฟอนต์แห่งชาติแจกฟรีแล้วใครจะเอาไปยำอย่างไรก็ได้ แต่ความจริงแล้วมีประเด็นทางกฎหมายซ่อนอยู่

• ละเมิดสัญญาอนุญาต ตระกูลฟอนต์ TH Sarabun PSK และ TH Sarabun New เป็นลิขสิทธิ์ร่วมของกรมทรัพย์สินทางปัญญากับ depa แม้ปล่อยให้โหลดฟรี แต่มีเงื่อนไขสัญญาอนุญาตกำกับไว้
• แอบแก้แล้วแจกจ่ายเอง TH Sarabun IT๙ เป็นผลงานที่โปรแกรมเมอร์นิรนามนำไฟล์ฟอนต์ทางการไปแงะแก้ไขตารางตัวอักษรเองโดยพลการ ไม่เคยผ่านการรับรอง จัดทำ หรืออนุญาตให้เผยแพร่จากหน่วยงานเจ้าของลิขสิทธิ์เลยแม้แต่น้อย
• ละเมิดชื่อและเครื่องหมาย การเอาชื่อฟอนต์ทางการอย่าง TH Sarabun ไปต่อท้ายแจกจ่าย ถือว่าขัดต่อธรรมเนียมของสัญญาอนุญาตฟอนต์เปิด ที่ห้ามใช้ชื่อเดิมเพื่อป้องกันความสับสนของผู้ใช้

แอบสลับหน้ากาก กลโกงที่ทำระบบพัง#

ฟอนต์นี้ไม่ได้แปลงรหัสข้อความจริง แต่ใช้วิธีนำรูปหน้าตาของเลขไทย ไปแปะทับรหัสเลขอารบิก ส่งผลให้เกิดปัญหาสารพัด

• ค้นหาก็ไม่เจอ ก๊อปปี้ไปวางก็หลุด ใครกด Ctrl + F หาเลขไทยจะไม่มีวันเจอ เพราะหลังบ้านมันยังเป็นเลขอารบิก และพอก๊อปปี้ข้อความไปแปะในเว็บ เบราว์เซอร์ หรือส่งไปเปิดในเครื่องที่ไม่มีฟอนต์นี้ ตัวเลขจะดีดกลับไปเป็นเลขอารบิกทันที
• ฐานข้อมูลปวดหัว ถ้ามีคนพิมพ์เลขไทยแท้ผสมกับเลขอารบิกที่ครอบด้วยฟอนต์นี้ พอเอาข้อมูลมารวมในระบบประมวลผลหรือสเปรดชีต ระบบจะไม่สามารถคัดแยกหรือนำไปคำนวณได้เลย เพราะข้อมูลตีกันมั่วไปหมด
• ตัดโอกาสคนตาบอด ซอฟต์แวร์อ่านหน้าจอของผู้พิการทางสายตาจะอ่านรหัสตัวเลขผิดเพี้ยนไปหมด
• ลามไปพังยัน URL และเบอร์โทร เพราะฟอนต์แปลงตัวเลขทุกตัวบนจอ ลิงก์เว็บไซต์ เบอร์โทรศัพท์ หรือเลขรหัสพัสดุ จึงโดนแปลงเป็นเลขไทยไปด้วยจนอ่านแทบไม่รู้เรื่อง

มุมมองวิเคราะห์#

ฟอนต์ TH Sarabun IT๙ สะท้อนให้เห็นปัญหาคลาสสิกของการทำงานแบบผักชีโรยหน้า เมื่อคำสั่งเน้นแค่ความสวยงามบนแผ่นกระดาษ แต่คนทำงานระดับล่างต้องแบกรับภาระ จึงต้องหาเครื่องมือเถื่อนมาเอาตัวรอด

ถ้าภาครัฐต้องการผลักดันรัฐบาลดิจิทัลและระบบข้อมูลเปิดให้เกิดขึ้นได้จริง ผู้บริหารหน่วยงานต้องเลิกบังคับใช้เลขไทยแบบเหวี่ยงแห และแยกแยะให้ออกว่าส่วนไหนควรอนุรักษ์ และส่วนไหนต้องคงเลขอารบิกตามมาตรฐานสากล เพื่อให้ระบบคอมพิวเตอร์ทำงานประสานกันได้จริง ไม่ใช่ปล่อยให้หลอกตากันเองอยู่แบบนี้

ที่มา: หนังสือเวียนสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ที่ นร 0205/ว 32, ปายอ๊อป บน X